و از آنچه نمىدانند ! تفسير : اينهم نشانه‌هاى ديگر از آنجا كه بحث در آيات گذشته پيرامون مبارزه فرستادگان پروردگار با شرك و بت پرستى بود ، همچنين در آخرين آيه اشاره اى به مساله معاد شده بود آيات مورد بحث نشانه هايى از توحيد و معاد را توأما بيان مىكند تا وسيله باشد براى بيدارى منكران و ايمان به مبدء و معاد . نخست از احياى زمينهاى مرده و بركاتى كه از آن عائد انسانها مىشود بحث كرده مىفرمايد : « زمينهاى مرده براى آنها نشانه آشكارى است ( از مبدء و معاد ) ما آن را زنده كرديم ، و دانه هايى از آن خارج ساختيم و آنها از آن تغذيه مىكنند » « * ( وَآيَةٌ لَهُمُ الأَرْضُ الْمَيْتَةُ أَحْيَيْناها وَأَخْرَجْنا مِنْها حَبًّا فَمِنْه يَأْكُلُونَ ) * » ( 1 ) . مساله حيات و زندگى از مهمترين دلائل توحيد است ، مساله اى است فوق العاده مرموز و پيچيده و شگفتانگيز كه عقل همه دانشمندان را به حيرت افكنده ، و با تمام پيشرفتهاى عظيمى كه در علم و دانش نصيب بشر شده هنوز كسى معماى آن را نگشوده است ، هنوز كسى به درستى نمىداند تحت تاثير چه عواملى در روز نخست موجودات بيجان تبديل به سلولهاى زنده شده است ؟ هنوز كسى نمىداند كه بذرهاى گياهان و طبقات مختلف آن دقيقا چگونه ساخته شده ؟ و چه قوانين مرموزى بر آن حاكم است كه به هنگام فراهم شدن شرائط مساعد به حركت در مىآيد ، و رشد و نمو را آغاز مىكند ، و ذرات زمين مرده را جذب وجود خود مىنمايد ، و از اين طريق موجودات مرده را تبديل

--> ( 1 ) در تركيب آيه فوق احتمالات فراوانى داده‌اند ، ولى آنچه از همه آشكارتر به نظر مىرسد اين است كه « آية لهم » خبر مقدم و « الارض الميتة » مبتداى مؤخر است و « احيينا » جمله مستانفه اى است كه توضيح و تفسيرى براى جمله قبل مىباشد .